Ақийда

Barchaga o‘zi uchun xalq qilingan amal muyassardir

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: وَقَالَ عُبَادَةُ بْنِ الصَّامِتِ رَضِي اللهُ عَنْهُ لاِبْنِهِ: يَا بُنَيَّ إِنَّكَ لَنْ تَجِدَ طَعْمَ حَقِيقَةِ اْلإِيمَانِ حَتَّى تَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَكَ، وَمَا أَخْطَأَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَكَ، سَمِعْتُ رَسُولَاللهِصَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ أَوَّلَ مَا خَلَقَ اللهُ الْقَلَمَ، فَقَالَ لَهُ: اكْتُبْ، فَقَالَ: رَبِّ وَمَاذَا أَكْتُبُ؟ فَقَالَ: اكْتُبْ مَقَادِيرَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ». يَا بُنَيَّ، إِنّي سَمِعْتُ رَسُولَاللهِصَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ مَاتَ عَلَى غَيْرِ هَذَا فَلَيْسَ مِنِّي». رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ. Uboda ibn Somit roziyallohu anhu o‘z o‘g‘liga shunday degan: «Ey o‘g‘lim! Sen to o‘zingga yetgan narsa seni chetlab o‘tishi mumkin emasligini, o‘zingni chetlab o‘tgan narsa senga yetishi mumkin emasligini bilmaguningcha, hech qachon iymon haqiqati ta'mini tota olmassan. Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning shunday deganlarini eshitganman: «Albatta, Alloh avval yaratgan narsa – Qalamdir. U Zot unga: «Yoz», dedi. «Ey Robbim, nimani yozaman?» dedi. «Har bir narsaning qiyomat payti bo‘lguncha taqdirlarini yoz», dedi». Ey o‘g‘lim! Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning «Kim mana shundan boshqa(aqiyda)da o‘lsa, mendan emas», deganlarini eshitganman». Abu Dovud va Termiziy rivoyat qilishgan.

«Mazhabga emas, salaflarga ergashish kerak»mi?

Salafiylarning yana bir da'vosi «Mazhabga emas, salaflarga ergshashish kerak». Mana shu so‘zni aytayotgan salafiyga: «Bu fikrga qayerdan kelding», deb savol bersangiz, u: «Alboniy, Usaymin va Ibn Bozlarning ma'ruzasidan yoki kitobidan o‘qib shu fikrni aytganlarini eshitdim», deydi. 

Allohni osmonda desak nima bo‘ladi? 6- qism

Bugungi kunimizdagi Allohga makon nisbatini beruvchilar yuqoridagi oyatlarda ta'vil ham majoz ham mumkin emas deydilar. Faraz qilib, sizlar aytganlaring kabi “Bu ishlar mumkin emas. Ta'vil ham majoz ham nojoiz”, bo‘lsin. Demak ta'vil ham majoz ham yo‘q. Xo‘p bunga ko‘ndik, lekin, o‘zingiz aytgan gapga o‘zingiz amal qilmayapsizku. Ya'ni, aslida, sizlar ham o‘zlaringiz keltirgan oyatlarda ta'vil qilyapsizlar.

Allohni osmonda desak nima bo‘ladi? 5- qism

Yani Alloh ilmi bilan birga, zoti bilan emas. Ular ham biz ham shu tafsirni aytamiz. Lekin nimaga quyidagi: وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ “U bandalari ustidan g‘olibdir”, oyatini “qahri bilan g‘olibdir”, demaysizlar. Axir bu oyatlar orasida farq yo‘qku. U sizlar bilan birga – ilmi bilan. U bandalari ustidan g‘olib – qahri bilan. U Zot – U Zot. Sizlar bilan – bandalari ustida. Ilmi bilan – qahri bilan.

Allohni osmonda desak nima bo‘ladi? 4- qism

Ushbu keltirilgan oyatlarni sizlar kabi zohiriga e'tibor qaratamiz. Sizlar keltirgan yuqoridagi beshta oyatning zohiriy ma'nolari bo‘lgani kabi biz keltirgan oltita oyatning ham zohiriy ma'nolari bor. Agar “Aqida oyatlarida majoz mumkin emas”, desalaringiz, bular ham aqida oyatlari hisoblanadi, bularda ham majoz mumkin bo‘lmaydi. Agar biz keltirgan oyatlarda “majoz joiz”, desalaringiz, vaholanki, biz ham “joiz deymiz”. Unda “Nega sizlar keltirgan oyatlarda majoz joiz emas”, degan haqli savol tug‘iladi. Sizlar keltirgan oyatlar va biz keltirgan oyatlar orasida nima farq bor. Nega biz keltirgan oyatlarda majoz mumkin bo‘ladiyu, sizlar keltirgan oyatlarda majoz joiz bo‘lmaydi. Qani bu yerda mantiq? U osmonlarda ham, yerda ham Allohdir. Siringizni ham, oshkoringizni ham biladir.

Allohni osmonda desak nima bo‘ladi? 3- qism

“Yahudiylar, Mujassimalar[1], Karromiylar[2] va Rofizalarning[3] g‘uluvga ketganlari kabi insonlardan ko‘plari: “Albatta, Alloh Taolo arshga o‘rnashgan”, dedilar. Ular (Karromiy, Mujassima va Rofizalar)dan ba'zi mutaaxxirlari (keyingilari): “Biror makonga o‘rnashgan emas, lekin oliy jahatda”, dedilar[4]”.

ISTIVO MASALASI

Tabaa tobeinlardan, hanafiy mazhabini Movarounahrga olib kirgan yetuk faqih va mujtahid imom Abu Hafs Ahmad ibn Hafs Kabir Buxoriy rahmatullohi alayh (217-hijriy sanada vafot etganlar) shunday deganlar:

Allohni osmonda desak nima bo‘ladi? 2- qism

Bugungi kunda o‘z javobini kutib turgan mas'alalardan biri “Nima uchun Allohni osmonda demaymiz. Axir ochiq oydin oyatlar bunga dalolat qilib turibdiku. Oyatlarni inkor qilamizmi”? degan savollar bo‘lmoqda.

Allohni osmonda desak nima bo‘ladi? 1- qism

Bugun zamon shiddat bilan tezlashib, fan tehnika rivojlanib bormoqda. Kundan kunga yangi ixtirolar qilinib, borgan sari hayot yengillashmoqda. Inson dunyoning bir chetida turib butun jahondagi ma'lumotlardan qisqa vaqt ichida xabardor bo‘lishi, ushbu yengilliklarni bir ko‘rinishidir. Bu yangiliklar diniy sohaga ham kirib keldi. Bu qulayliklardan diniy sohada ham unumli foydalanib kelinmoqda.

Allohning qadariga rozilik

Ziyod ibn Hasson xalifa Umar ibn Abdulazizning o‘g‘li Abdulmalikning dafnida qatnashdi. Umar ibn Abdulaziz tuproq tashlashni boshlab berdi.